TECHNICAL ARTICLES Beef

Voeding van verse

Voeding van verse speel ‘n kritiese rol in die kalfpersentasie van ‘n kudde, en uiteindelik in die winsgewendheid daarvan. Die besluit om verse op 14 maande eerder as 24 maande te dek, kan ‘n enorme impak op die winsgewendheid van ‘n kudde hê, en steun baie swaar op voeding. Ongeag die dekouderdom van die verse moet verse op ‘n minimum dekmassa wees om winsgewend en deurlopend ‘n bydrae te maak. Deur diere te dek wanneer hulle die verlangde ouderdom bereik, maar nie op die regte dekmassa is nie, kan ‘n fatale en duur fout wees vir enige teler.

Hoe om die diere op die regte dekmassa te kry, is letterlik ‘n wiskundige berekening. Sodra ‘n teler weet watter groeitempo die diere moet handhaaf oor die periode, moet hy gaan vasstel hoe en waar hy daardie groei gaan kry, sonder om die effektiwiteit van die dier te benadeel. Hier speel die beskikbare ruvoerbronne, seisoene en voedingsprogram ‘n kritiese rol. Elke teler sal sy eie voorkeure in voedingspraktyke toepas om hierdie doel te bereik, maar kom ons kyk na die opsies.

Teikenmassa

Teikenmassa kan beskryf word as die ideale massa waarop ‘n dier moet wees teen dektyd, om maksimum besetting en veral herbesetting te behaal. Hierdie teikenmassa sal varieer tussen rasse, en word normaalweg beskryf as ‘n persentasie van volwasse massa, wat ook deur die telersgenootskappe en telers vasgestel word.

Gestel die ideale volwasse koei massa vir ‘n ras is 550kg, en die teikenmassa vir verse is 70% van volwasse massa, dan is die doelwit vir die dek van verse 385kg. Hierdie is ‘n eenvoudige maar belangrike berekening wat die effektiwiteit van die kudde in terme van besettingsyfers drasties kan beïnvloed. Indien verse gedek word teen ‘n te lae liggaamsmassa sal dit ‘n groot negatiewe effek hê op besetting en ‘n baie groter negatiewe effek op herbesetting van verse.

Groei teikens

Sodra die ideale dekmassa bepaal is, kan die verlangde groeitempo van die diere bereken word. Dit word gedoen deur die speenmassa van die dekmassa af te trek en hierdie antwoord te deel deur die aantal dae vanaf speen tot dek. Dit is hier waar die groot verskil tussen dekouderdomme begin realiseer, en slim planne na vore moet kom. Indien verse teen einde April gespeen word teen 220kg en vanaf November gedek word (14 maande), is daar 6 maande (180 dae) om 165kg massatoename te kry. Dit is ‘n gemiddelde groei van 920g/vers/dag.

Indien die verse op twee jaar gedek word, sal die sommetjie as volg lyk. Speen teen einde April op 220kg en dek die daaropvolgende jaar in November teen 385kg. Dit gee ‘n toename van 165kg in 18maande (540 dae) teen ‘n gemiddelde groei van 310g/vers/dag. ‘n Totale ander prentjie.

Voer scenario en voerprogram

Die volgende aspek wat in ag geneem moet word nadat die teikenmassa en groetempo bepaal is, is die beskikbare ruvoerbronne en gevolglike voedingsprogram. Dit is hier waar dinge interresant raak en waar keuses sal gemaak moet word in terme van hoe die groei behaal gaan word. As ‘n mens kyk na die groeitempo van bykans 1kg/dag vir die 14 maande verse wat meestal tydens die droe seisoen moet geskied, sal die eerste opsie natuurlik ‘n voerkraal situasie wees.

Of ‘n voerkraal situasie die ideaal is vir teeldiere om teikenmassa te bereik is ‘n vraag wat elke teler homself moet afvra voordat hy ‘n 14 maande dekouderdom oorweeg, as dit die enigste opsie is. Die risiko’s hieraan verbonde is gewoonlik dat diere te vet gevoer word, sukkel met uitgroeihoewe, en nooit werklik na wense ontwikkel vir teeldiere nie. Hierdie opset kan ook nadelige gevolge hê op reproduksie, en dit kan daartoe lei dat die hele oefening nutteloos is. Om ‘n voerkraal situasie strategies en beperkend te gebruik, is dalk ‘n beter benadering.

Daar is egter geleenthede op die meeste plase, waar diere hierdie tipe groei behaal kan word en dit kom neer op prioritisering van hulpbronne. Oor die algemeen sal diere massa handhaaf en/of veloor tydens die droë seisoen met lek aanvullings. Hierdie opsie kan dus nie eens oorweeg word in ‘n 14 maande dekprogram nie, aangesien teikenmassa nooit bereik sal word nie. Om groei te behaal op droe weidings, sal diere ‘n produksielek gevoer moet word – maar hierdie groei is beperkend op droë weidings (ongeveer 300 – 500g/dier/dag ), en sal ondertseun moet word met periodes van meer intensiewe groei.

Op aangeplante weidings, kan verse groei van 1,2kg tot 1,5kg/dier/dag aanteken op Beefbooster 18, teen ‘n beperkte inname van 1,2 – 1,5kg/dier/dag. Hierdie is die ideale oplossing, mits aangeplante weidings beskikbaar is.

Die derde opsie is hulpbronne soos oesreste en kuilvoer of ander hoë kwaliteit ruvoerbronne. Hier kan ‘n realistiese groei van 500 – 700g/dier/dag behaal word. Oesreste is oor die algemeen in groot maat beskibaar op plase en is ‘n uitstekende en goedkoop hulpbron wat aangewend kan word. Alhoewel beeste nie so effektief is om oesreste te bewei soos wat skape is nie, kan oesreste ‘n massa verlies situasie omskep in ‘n stewige massatoename. Met die nodige aanvullings om suurpens te voorkom (Bufferlek) en groei te realiseer (Beefbooster 18), kan dit ‘n positiewe bydrae lewer.

Koste van groei

‘n Kritiese belangrike aspek om na te kyk, is die koste van groei. In vandag se tyd is enige massa toename moontlik (binne realistiese perke), maar dit kom teen ‘n prys. Die koste om verse teen dektyd op teikenmassa te kry, moet opgeweeg word teen die voordeel daarvan. Die grootste enkel faktor wat koste van massatoename sal bepaal, is die beskikbare hulpbronne (veral by 14 maande dekouderdom). Dit is hoekom dit krities belangrik is om die beter kwaliteit hulpbronne te allokeer aan groeiende diere (verse) eerder as volwasse diere. Hoe swakker die kwaliteit van die beskikbare hulpbron (ruvoer), hoe groter is die koste van massa toename.

Op goeie kwaliteit aangeplante weiding is ‘n massa toename van 1,5kg moontlik teen ‘n voerkoste van ongeveer R3,20 – R3,50 met Beefbooster 18. Dit beteken ‘n koste van ongeveer R2,15 – R2,30 /kg liggaamsmassa toename. Met ander woorde, om die 185kg massatoename te realiseer sal ongeveer R 400 – R 430 per vers kos. Dit sluit nie die koste van die weiding in nie. Dieselfde en/of soortgelyke groei word vanaf somerweidngs (veld) verkry met Beefbooster 18, maar by die 14 maande dek ouderdom, is daar min of geen somerweidings beskikbaar, voor die diere gedek moet word. Dit kan egter ‘n groot rol speel by die 24 maande dek ouderdom.

Om dieselfde groei met ‘n voerkraal rantsoen te realiseer sal die verse teen 9kg/dag (gemiddeld) gevoer moet word (3% van gemiddelde liggaamsmassa). Teen ‘n groei van 1,5kg/dag sal dit vir 123 dae moet gebeur (om 185kg aan te sit) en teen ‘n voerkoste van R1800/ton, sal dit R1992 per vers kos. Dit kom neer op R10,76/kg liggaamsgewig aangesit.

Soortgelyk behoort verse teen 600g/dag op oesreste te groei met aanvulling van 1kg Beefbooster 18/dag. Dit kom teen ‘n koste van R2,10 – R2,30/dag en ‘n massa toename koste van R3,50 – R3,80/kg liggaamsmass toename. Indien oesreste vir die hele periode gevoer sou kon word (308 dae) om 185kg toename te realiseer, sou dit tussen R650 en R710 kos om verse op dekmassa te kry.

Die moontlike oplossing

Uit die aard van die saak, is daar nie by alle plase aangeplante weidings beskikbaar nie, en kan ons nie oesreste vir 308 dae wei nie. Hierdie faktore moet in ag geneem word alvorens daar besluit word op ‘n dekouderdom vir verse. Indien daar slegs veld weidings tot die teler se beskikking is, sal hy die diere moet voer (voerkraal) teen ‘n baie hoë koste, om teiken massa te bereik op 14 maande en die moontlike gevolge van voerkraalversies in die teelkudde moet aanvaar. Is die kool die sous werd?

Wanneer ‘n kombinasie van veldweiding en oesreste beskikbaar is (‘n gemiddelde SA plaas) raak die moontlikhede groter, en die koste faktor kleiner. Hier kan die volgende scenario ‘n opsie wees:

Hierdie is egter slegs ‘n riglyn ter illustrasie. Groei sal afhang van baie faktore en kan selfs heelwat beter wees as wat geillustreer word, of kan effens swakker wees as gevolg van droogtes, strawwe winters, ens. Dit is belangrik om ‘n raamwerk beplanning soos hierbo te volg, maar steeds scenario beplanning toe te pas, en aanpasbaar te wees op grond van fisiese gebeure op die plaas. Deur ‘n verskuiwing in die tydsduur binne ‘n voerperiode aan te pas – kan ‘n groot impak op die koste daarvan teweegbring.

Indien aangeplante weidings beskibaar is kan die prentjie as volg lyk:

Die kostes weergegee is slegs vir aanvullings en sluit nie ruvoerkoste in nie. In hierdie geval is die totale voerkoste aansienlik laer. Hierdie is weereens slegs ‘n riglyn en baie opsies bestaan binne hierdie skedule. Indien aangeplante weidings vir ‘n korter periode beskikbaar is, kan oesreste geïnkorporeer word, of indien oesreste nie beskikbaar is nie, kan die aanvulling en groei op Beefbooster 18 na 1,5kg aangepas word, en periode verkort word. Dit kan ook die uitkoms wees indien kuilvoer of hooibale nie beskikbaar is wanneer die aangeplante weidings opgewei is nie, en daar van veld weiding gebruik gemaak moet word.

Wanneer verse op 24 maande gedek word, kan die meerderheid van die verlangde groei, met aanvulling Beefbooster 18 vanaf somerweidings behaal word, en kan winter aanvullings beperk word to hoë kwaliteit onderhoudslekke en/of produksielekke, sonder die gebruik van aangeplante weidings of oesreste. Aangesien verse wat op 24 maande gedek word oor ‘n langer periode onderhou moet word, moet daar aandagtig na die lekkoste gekyk word, alvorens die 14 maande opsie verwerp word, aangesien hierdie kostes baie naby aan mekaar kan kom.

Voeding tydens en na dektyd is ook van kritiese belang en sal veral op die 14 maande dek verse ‘n groot impak hê op herkonsepsie.

Uit die aard van die saak word die teikenmassa oorskry tydens hierdie aanvullingsprogram, wat een van twee opsies teweegbring. Eerstens kan die aanvullingsprogram steeds gevolg word en die diere op ‘n hoër % van volwasse massa (teikenmassa) gedek word, wat ‘n beter kans op herbesetting tot gevolg behoort te hê. Alternatiewelik kan die aanvullingsprogram effens verslap word, om koste te bespaar en steeds die teikenmassa met dektyd te bereik.

Opsomming

Teikenmassa by dekouderdom, ongeag watter ouderdom dit is, is van kritiese belang. Wanneer daar besluit word op ‘n dekouderdom, moet die beskikbare hulpbronne in ag geneem word, aangesien dit ‘n enorme impak op die koste van groei het.

Die koste van (versnelde) groei moet gemeet word teen die potensieële verhoogde kalwer inkomste. Die laagste koste van groei binne ‘n gegewe hulpbron en seisoen moet sover moontlik benut word, om koste effektief by die dekmassa uit te kom. Daar is nie vasgestelde resepte nie, maar eerder konsepte. Maak seker watter groei teen watter koste behaal kan word op watter hulpbron, en beplan die roete dienooreenkomstig.

Die korrekte voeding van verse kan ‘n enorme impak hê op die reproduksietempo, en ekonomie van ‘n kudde.

Die meeste van ons boere weet nie hoeveel lek hulle beeste vreet nie – die bakke word net vol gehou. Rantsoeneer eerder die koeie wat se behoefte onderhoud is, en spandeer daardie ekstra geld op vers voeding – dit sal dividende lewer.

Date published: 2008-05-21

Author:
Jurie Naude

Publication: N/A